Przed skorzystaniem z Serwisu MedCena zapoznaj się z Regulaminem dostępnym pod adresem medcena.pl/regulamin/. Korzystanie z Serwisu jest jednoznaczne z akceptacją Regulaminu.
Update cookies preferences
Strona głównaPsychologiaCo to jest empatia? Osoba empatyczna – cechy, przykłady, przeciwieństwo empatii

Co to jest empatia? Osoba empatyczna – cechy, przykłady, przeciwieństwo empatii

Empatia, fundamentalna cecha charakteru umożliwiająca budowanie silnych więzi międzyludzkich, jest zdolnością do rozumienia emocji innych i reagowania na nie z głębokim współczuciem. Stanowi most łączący różnorodne doświadczenia ludzkie, pozwalając na lepsze zrozumienie i współpracę. W świecie, gdzie różnice często dzielą, empatia wyłania się jako klucz do budowania zrozumienia i tolerancji. W poniższym tekście zgłębimy, co dokładnie oznacza empatia, jakie cechy posiada osoba empatyczna, przedstawimy przykłady jej przejawów oraz omówimy, co stoi na przeciwległym biegunie tej cennej zdolności, czyli czym nazywamy przeciwieństwo empatii.

Z artykułu dowiesz się:

  • Co to jest empatia
  • Co jest przeciwieństwem empatii
  • Jakie cechy ma osoba empatyczna
  • Jak zachowuje się osoba empatyczna

Co to jest empatia?

Zastanawiasz się, co to jest empatia? W skrócie to zdolność do rozumienia i dzielenia się uczuciami innych kluczowa dla dobrego funkcjonowania w społeczeństwie. Rozwijana od najmłodszych lat dzięki wsparciu dorosłych, jest wrodzoną, ale jednocześnie kształtowaną cechą, niezbędną dla rozwoju moralnego i budowania zdrowych relacji międzyludzkich. Chociaż naukowcy mogą różnie definiować empatię, zgadzają się, że przyczynia się ona do unikania krzywdzenia innych. Rozwój empatii zależy od interakcji z otoczeniem; bez odpowiednich wzorców zachowań i stymulacji społecznej, może być on zaburzony. Na szczęście empatia jest umiejętnością, którą można rozwijać przez całe życie, także w szkole, gdzie celowe działania edukacyjne mogą wspierać ten rozwój. Teoria społecznego uczenia się Alberta Bandury podkreśla, że dzieci wychowane na moralnych zasadach i nagradzane za dobre zachowania będą postępować etycznie nawet bez nadzoru dorosłych.

Empatia, będąca kluczowym elementem interakcji społecznych, analizowana jest przez naukowców z różnych perspektyw, co doprowadziło do wyodrębnienia trzech głównych nurtów badawczych – emocjonalnego, poznawczego oraz integracyjnego, który łączy oba poprzednie. Każdy z tych nurtów podkreśla inne aspekty empatii, oferując kompleksowy ogląd na to złożone zjawisko. Co to jest więc empatia według poniższych nurtów?

Empatia emocjonalna

Pierwszy nurt, empatia emocjonalna, koncentruje się na zdolności do wczuwania się w stany emocjonalne innych osób. To proces automatyczny, w którym jednostka spontanicznie i nieświadomie doświadcza uczuć analogicznych do tych, które przeżywa ktoś inny. Taka forma empatii jest często opisywana jako emocjonalne zarażenie – odczuwamy smutek, radość czy strach innej osoby, jakby były naszymi własnymi emocjami.

Empatia poznawcza

Drugi nurt, empatia poznawcza, akcentuje zdolność do rozumienia stanów afektywnych drugiego człowieka przez racjonalne podejście do jego emocji. Obejmuje to umiejętność identyfikacji, rozumienia i przewidywania uczuć innych osób, a także zdolność do przyjęcia ich perspektywy. Jest to proces bardziej świadomy i kontrolowany, wymagający aktywnej refleksji nad stanem emocjonalnym innej osoby.

Empatia integracyjna

Trzeci, najpełniejszy nurt postrzega empatię jako zjawisko, które w pełni manifestuje się tylko wtedy, gdy zachodzi zarówno współodczuwanie emocji innych, jak i rozumienie ich stanu. Taki holistyczny pogląd na empatię podkreśla, że pełne zrozumienie emocji drugiego człowieka jest możliwe tylko poprzez integrację aspektu emocjonalnego z poznawczym. Pozwala to nie tylko na odczuwanie i rozumienie emocji, ale również na adekwatne reagowanie na nie – empatyzowanie w takim rozumieniu obejmuje więc zarówno odczuwanie współczucia, jak i podejmowanie działań, które mogą przynieść ulgę czy wsparcie.

Przeciwieństwo empatii

Niski poziom empatii lub jej brak staje się coraz bardziej rozpowszechnionym problemem, co może mieć swoje źródło w różnych trudnościach napotkanych we wczesnych etapach życia. Problemy rodzinne, doświadczenie choroby lub straty bliskich, brak akceptacji w grupie rówieśniczej, a także zaniedbanie emocjonalne ze strony rodziców mogą znacząco wpłynąć na zdolność do empatii w dorosłym życiu. Ponadto niektóre zaburzenia psychiczne, takie jak osobowość narcystyczna czy osobowość dysocjacyjna, mogą być bezpośrednio związane z deficytem empatii.

Brak zdolności do empatii ma szerokie konsekwencje, w tym trudności w budowaniu głębokich i trwałych relacji międzyludzkich. Osoby te mogą napotykać na wyzwania w zawodach wymagających silnych umiejętności interpersonalnych i empatycznego podejścia, takich jak medycyna, psychologia czy pielęgniarstwo. Nieumiejętność wczucia się w sytuację innych, rozumienia ich emocji i potrzeb, ogranicza ich zdolność do nawiązywania skutecznej komunikacji i budowania zaufania, co jest kluczowe w tych profesjach. W związku z tym rozwijanie empatii i pracy nad własnymi emocjami staje się istotne nie tylko dla osobistego dobrostanu, ale także dla efektywności zawodowej w wielu dziedzinach.

Przeciwieństwo empatii to w skrócie egocentryzm, gdzie jednostka skupia się głównie na sobie, ignorując potrzeby i uczucia innych. Osoby egocentryczne często charakteryzują się niską inteligencją emocjonalną, co oznacza trudności w rozumieniu i wyrażaniu własnych emocji, a co za tym idzie – również w zrozumieniu emocji innych. Ich perspektywa jest ograniczona do własnych doświadczeń i potrzeb, co utrudnia akceptację różnorodnych punktów widzenia. Brak zdolności do empatii sprawia, że trudno im budować głębokie i trwałe relacje społeczne, ponieważ nie potrafią adekwatnie reagować na emocjonalne stany innych osób.

Osoba empatyczna – cechy

Empatia może być wyrażana w sposób werbalny i niewerbalny. Przy czym najważniejszy jest ten niewerbalny, ponieważ to właśnie w ten sposób najczęściej przekazywane są emocje. Jakie więc cechy ma osoba empatyczna? Jakie cechy ma przeciwieństwo empatii? Co to jest empatia? Poniżej znajdziesz przykłady:

  • Wysoka wrażliwość na uczucia drugiej osoby,
  • umiejętność “wejścia w buty” danej osoby, czyli postawienia się w jej sytuacji,
  • uważne słuchanie,
  • brak przerywania innym,
  • trzymanie się tematu,
  • współczucie,
  • altruizm,
  • troska o innych,
  • współodczuwanie,
  • wysoki poziom tolerancji,
  • brak stereotypizowania i akceptacja różnic międzyludzkich,
  • dzielenie uczuć i doświadczeń,
  • życzliwość,
  • serdeczność,
  • brak agresji
  • patrzenie w oczy,
  • uśmiech lub przyjazny wyraz twarzy,
  • otwarta postawa,
  • szacunek.

Zachowania empatyczne – przykłady

Zachowania empatyczne manifestuje się poprzez różnorodne zachowania i działania, które wykazują zrozumienie, troskę i gotowość do wsparcia innych w ich doświadczeniach. Bycie empatycznym nie ogranicza się tylko do słów pocieszenia w trudnych chwilach; to także codzienne gesty, postawy i decyzje, które pokazują, iż interesujemy się dobrostanem innych.

Jakie są konkretne zachowania empatyczne? Jak wygląda przeciwieństwo empatii? Jak zachowuje się osoba empatyczna? Poniżej przykłady:

  • Aktywne słuchanie – skupienie całej uwagi na rozmówcy, unikanie przerywania i zadawanie pytań, które pokazują zainteresowanie oraz chęć zrozumienia jego perspektywy.
  • Udzielanie wsparcia – oferowanie pomocy i wsparcia osobie, która przechodzi trudny okres, może to być wsparcie emocjonalne, jak i praktyczne.
  • Okazywanie zrozumienia – wyrażanie słowami, że rozumiesz uczucia i emocje drugiej osoby, nawet jeśli nie doświadczyłeś podobnej sytuacji.
  • Działania antydyskryminacyjne – stawianie oporu wobec dyskryminacji i niesprawiedliwości, bronienie osób, które są traktowane niesprawiedliwie.
  • Udzielanie pozytywnego feedbacku – chwalenie osób za ich sukcesy i pozytywne cechy, co może pomóc im poczuć się docenionymi i zrozumianymi.
  • Dostosowywanie się do emocji innych – zmiana tonu głosu, mowy ciała i wyrazu twarzy, aby pasowały do emocjonalnego stanu osoby, z którą się komunikujesz.
  • Udzielanie przestrzeni – rozpoznanie, kiedy ktoś potrzebuje czasu dla siebie, i szanowanie jego potrzeby samotności lub ciszy.
  • Przeprosiny i naprawa błędów – przyznanie się do błędów i podjęcie kroków w celu naprawienia szkody, pokazując, że zależy Ci na uczuciach i dobrostanie drugiej osoby.
  • Pomoc w rozwiązywaniu problemów – wspieranie innych w znajdowaniu rozwiązań ich problemów przez oferowanie różnych perspektyw, nie narzucając przy tym własnego punktu widzenia.
  • Empatia emocjonalna – odczuwanie emocji podobnych do tych, które przeżywa inna osoba, co pomaga w głębszym zrozumieniu jej doświadczeń i uczuć.

Empatia może przynieść wiele korzyści wśród relacji międzyludzkich. Warto więc zastanowić się, jakie zachowania empatyczne zwiększają empatię w społeczeństwie, która przecież prowadzi do większej samoświadomości, ale i społecznej świadomości, pozwala lepiej zarządzać samym sobą i pomaga w komunikacji.

Bibliografia

  1. E. Zawisza, M Lubińska-Bogusz, Empatia jako filar rozwoju społecznego dziecka. Różnice w rozwoju kompetencji społecznych u dziewcząt i chłopców, s. 185
  2.  H. Borke, Piaget’s mountains revisited: Changes in the egocentric landscape [w:] „Developmental Psychology” 1975, nr 11(2), s. 240–243.
  3. P. Modzelewski, Przejawy empatii a satysfakcja z bliskiego związku. Oddziaływania na podstawie społeczno-emocjonalnego uczenia się, Psychoseksuologia Numer 3, Akademia Pomorska w Słupsku, 2017, s. 69 – 72
Małgorzata Buchkovska
Małgorzata Buchkovska
Jako studentka psychologii klinicznej na National Louis University z głębokim zainteresowaniem medycyną, łączę swoją pasję do zdrowia psychicznego i fizycznego z miłością do pisania. Ta unikalna kombinacja pozwala mi tworzyć wartościowe treści, które uczą, informują i inspirują zarówno specjalistów w dziedzinie zdrowia, jak i szeroką publiczność. Moje zaangażowanie w naukę i pisarstwo odzwierciedla się w moim dążeniu do zrozumienia złożoności ludzkiego ciała i umysłu oraz w pragnieniu dzielenia się tą wiedzą poprzez wysokiej jakości teksty medyczne i psychologiczne.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popular Doctors